Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – 1

Σε αυτό το κείμενο θα δούμε πώς ο πρόεδρος της Χιλής (1970-73), Αλιέντε, κατάφερε να θέσει υπό κρατικό έλεγχο μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα πάρα πολλές ιδιωτικές εταιρείες συμπεριλαμβανομένων και τραπεζών, ξένων εταιρειών και κολοσσών εξόρυξης χαλκού. Τόσο γρήγορα και τόσες πολλές εταιρείες / βιομηχανίες που σύντομα είχε πραγματικό πρόβλημα διοίκησης και συντονισμού τους.

Στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 1970, ο συνασπισμός Unidad Popular και ο υποψήφιος πρόεδρος Αλιέντε που ηγείτο πήρε 36.2% των ψήφων, 20 από τους 60 Γερουσιαστές στην Γερουσία και 60 από τους 150 αντιπροσώπους στην Βουλή. Οι δύο ανθυποψήφιοι του πήραν 34.9% (Jorge Alessandri, Δεξιός) και 27.8% (Radomiro Tomic, Χριστιανοδημοκράτης με κάπως αριστερό πρόγραμμα). Μπορεί το Unidad Popular να μειοψηφούσε στην Βουλή, η οποία είχε τον τελευταίο λόγο για κάθε νέο νόμο και φορολογία, αλλά το σύνταγμα της Χιλής παρείχε στον πρόεδρο πολλές εξουσίες. Μεταξύ άλλων και αυτή του Δημοψηφίσματος σε περίπτωση διαφωνίας του με την Βουλή. Σημαντικό όπλο, για λίγο τουλάχιστον, αφού στις δημοτικές εκλογές τον Απρίλη του 1971 το Unidad Popular αύξησε τα ποσοστά του στο 51% των ψήφων – το ψηλότερο ποσοστό που πήρε ποτέ.

Ο Αλιέντε πίστευε ότι η Χιλή θα καταφέρει να φτάσει στον Σοσιαλισμό μέσω εκλογών, σεβόμενος τους κανόνες της Αστικής Δημοκρατίας, κερδίζοντας σιγά-σιγά τον λαό, τους εργάτες, τους φτωχούς αγρότες, τα μεσαία στρώματα, ψηφίζοντας νόμους στο Κοινοβούλιο προς το συμφέρον τους και εξουδετερώνοντας την οικονομική δύναμη των αστών, επιδοτώντας βασικά αγαθά, ανεβάζοντας τους μισθούς, διανέμοντας γη στους άκληρους, αγοράζοντας ή επιτάσσοντας τα μέσα παραγωγής, με κρατικοποιήσεις και έλεγχο των τραπεζών. Τελικά, τα πράγματα δεν ήρθαν όπως τα υπολόγιζε. Στις εκλογές του 1973 κατάφερε να φέρει με το μέρος του μόνο ένα επιπλέον 8% των ψηφοφόρων συγκεντρώνοντας το 44%. Δηλαδή, με αστικό-δημοκρατικούς όρους ήταν ακόμα μειοψηφία.

Έτσι, παρά την πίστη του Αλιέντε στην Αστική Δημοκρατία δεν μπορεί παρά να την έστειλε στον διάολο εκείνη την μέρα, τρεις εβδομάδες πριν το πραξικόπημα του Πινοσέτ που έριξε την κυβέρνηση του και δολοφόνησε τον ίδιο, όταν έμαθε ότι η Βουλή τον κήρυξε έκπτωτο λόγω παραβίασης του Συντάγματος. Και φαντάζομαι θα διαολόστελνε ήδη από το 1972 την Αστική Δημοκρατία που επέτρεπε ή έστω έκλεινε τα μάτια στην οικονομική βοήθεια των ντόπιων και ξένων κεφαλαιοκρατών, των μέσων μαζικής εξαπάτησης και της CIA προς την πλειοψηφούσα αντιπολίτευση που οργάνωνε απεργίες, λοκ-άουτ και σαν κερασάκι στην τούρτα, τις “αγανακτισμένες” νοικοκυρές που κτυπούσαν κατσαρόλες στις πλατείες του Σαντιάγο και απαιτούσαν να παραιτηθεί ο Αλιέντε. Ακόμα και ο Ιατρικός Σύλλογος της Χιλής τον διέγραψε από μέλος του (ήταν γιατρός) ! Αυτόν που έδωσε δωρεάν γάλα στα παιδιά.

Από τα αριστερά, οι υποστηρικτές του ζητούσαν ρήξη με το οικονομικό κατεστημένο και παροχές αλλά το ταμείο ήταν μείον. Επιπλέον οι υποστηρικτές του δεν είχαν όπλα για να αντιδράσουν ή τους τα κατέσχε ο στρατός, και αυτός, σαν πρόεδρος όχι μόνο δεν έλεγχε τον στρατό αλλά και δεν ήξερε καλά καλά τι συνέβαινε εκεί μέσα αφού ο ίδιος διόρισε τον Πινοσέτ αρχηγό μετά την δολοφονία του Σνάιντερ. Δολοφονία που έγινε και με την βοήθεια της CIA που συνέχισε την άλωση του στρατού αναγκάζοντας τον στρατηγό Πρατς σε παραίτηση. Ως τον Σεπτέμβρη του 1973 το παιγνίδι είχε χαθεί. Ο Αλιέντε νεκρός, 3,000 δολοφονίες, 17,000 βασανισμοί, 17 χρόνια η χώρα πειραματόζωο του πιο κυνικού και αποτρόπαιου πειράματος νεοφιλελευθερισμού στην παγκόσμια ιστορία υπό την εποπτεία του καθηγητή (!) Μίλτον Φρήντμαν και των Chicago Boys του …

Τώρα όμως είμαστε στο τέλος του 1970, ο Αλιέντε είναι πρόεδρος της Χιλής και η κυβέρνηση του είναι όμηρος της Βουλής αφού δεν είχε εκεί την απαραίτητη πλειοψηφία για να περάσει τους νόμους που θέλει. Έτσι για το απαραίτητο πρόγραμμα κρατικοποιήσεων χρησιμοποίησε ένα διάταγμα (decree law) του 1932 από την τότε Χούντα που ξέθαψε ο νομικός σύμβουλος του Αλιέντε, Eduardo Novoa, ποιος ξέρει από ποια μπαούλα. Το διάταγμα 520 έδινε το δικαίωμα στην κυβέρνηση να επιτάσσει εταιρείες που αποτύγχαναν να παράξουν επαρκή ποσότητα αγαθών για τον κόσμο ή να επεμβαίνει “προσωρινά” στην διοίκηση τους, βασικά αντικαθιστώντας την με δικούς της ανθρώπους, σε περίπτωση εργατικών διαφορών και απεργιών. Απεργίες που πολλοί κακεντρεχείς χαρακτήρισαν προσχεδιασμένες και οργανωμένες από τα μέλη/εργάτες του Unidad Popular. Είναι με αυτή την μέθοδο της επέμβασης που κρατικοποιείται και η περιουσία της ITT (International Telephone & Telegraph) στην Χιλή – εταιρεία κολοσσός αν συγκρίνει τα $10 δις τζίρο, που είχε το 1973, με το ΑΕΠ της Χιλής των $8.5 δις.

Όσον αφορά τώρα την κρατικοποίηση των εγκαταστάσεων και των ορυχείων των ξένων εταιρειών εξόρυξης χαλκού (κολοσσοί όπως Anaconda Copper Company και Kennecott Copper Corporation) αυτό ήταν κοινή επιθυμία όλων των πολιτικών κομμάτων στην Χιλή, με προϋπόθεση βέβαια μια δίκαιη αποζημίωση προς τις ξένες εταιρείες. Ήδη προεργασίες και κάποιες εξαγορές ξεκίνησαν από την προηγούμενη κυβέρνηση Χριστιανοδημοκρατών, του Frei. Σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού υπουργείου εμπορίου, το 1968 οι αμερικανικές εταιρείες είχαν περιουσία στην Χιλή σχεδόν 1 δις δολάρια. Η επένδυση τους κατά μέσο όρο απέδιδε κέρδη 17.4% τον χρόνο, ενώ ειδικά για τις εταιρείες εξόρυξης χαλκού, η απόδοση κερδών ήταν 26%!

Λοιπόν, ο Αλιέντε δεν δυσκολεύτηκε να περάσει παμψηφεί από την Βουλή τον νόμο 17.450 για την κρατικοποίηση των συμφερόντων των ξένων εταιρειών εξόρυξης χαλκού στη Χιλή με την προϋπόθεση να τους δοθεί δίκαιη αποζημίωση. Αποζημίωση που θα αποφασιζόταν από το γραφείο του Γενικού Λογιστή μετά από καταγραφή της περιουσίας τους …

Ο Αλιέντε δεν σκόπευε βέβαια να πληρώσει σέντσι στους γιάνκηδες και κατηγόρησε τις ξένες εταιρείες για υπερκέρδη με το δίκαιο επιχείρημα ότι σε άλλες χώρες τα κέρδη τους ήταν αναλογικά πολύ χαμηλότερα από ότι στην Χιλή. Έτσι εκεί που οι γιάνκηδες νόμιζαν ότι το Χιλιανό Κράτος τούς χρωστούσε και επιδόρπιο μετά από το φαΐ τόσων χρόνων, ο Αλιέντε τους έδωσε τον λογαριασμό που χρωστούσαν σύμφωνα με τον Γενικό Λογιστή: $78 εκ. στην Anaconda και $310 εκ. στην Kennecott και τους έδιωξε από την χώρα. Οι ξένες εταιρείες, οι Αμερικάνοι μα και οι Χιλιανοί καπιταλιστές κυριολεκτικά σκύλιασαν και άρχισαν να γυρεύουν από τότε κατσαρόλες, κουτάλες και τις νοικοκυρές με την μυϊκή δύναμη και την απαραίτητα χαμηλή νοημοσύνη για να τις χτυπάνε. Σαν πρώτη δόση και μέχρι να οργανώσουν τις “νοικοκυρέες”, η Kennecott κίνησε δικαστικές αγωγές στην Γαλλία, Γερμανία, Σουηδία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εναντίον εταιρειών που αγόραζαν χαλκό από την Χιλή – τον χαλκό της Kennecott, σύμφωνα με την λογική της εταιρείας – και απειλούσε με κατάσχεση του φορτίου [2, σελ. 106].

Η κρατικοποίηση των ιδιωτικών τραπεζών στην Χιλή ήταν ένας από τους κύριους στόχους του προέδρου Αλιέντε αφού, όπως και σε κάθε άλλο καπιταλιστικό κράτος, στήριζαν την κυριαρχία των αστών πάνω στους εργάτες δίνοντας τους δάνεια από τις καταθέσεις των ίδιων των εργατών και χρησιμοποιώντας κρατικές εγγυήσεις (των Χιλιανών φορολογουμένων δηλαδή) για την απαραίτητη μόχλευση. Επιπρόσθετα, ο Αλιέντε ήθελε οι τράπεζες να επενδύουν στους τομείς που αποτελούσαν προτεραιότητες για την εθνική οικονομική στρατηγική και όχι όπου καπνίσει στον κάθε καπιταλιστή. Βέβαια το νόμισμα έχει δύο όψεις – η κρατικοποίηση δεν είναι πανάκεια. Η εμπειρία των τελευταίων χρόνων, της καπιταλιστικής κρίσης, μας δείχνει ότι η κρατικοποίηση τραπεζών τις περισσότερες φορές είναι συγκαλυμμένη κρατικοποίηση των χρεών και ελλειμμάτων των τραπεζών και των καπιταλιστών πελατών τους, αν και προτιμάται η “ανακεφαλαίωση” που κοινωνικοποιεί τις ζημιές τους αλλά το κράτος δεν αναλαμβάνει την διοίκηση τους.

Τέλος πάντων, η κυβέρνηση Αλιέντε προχώρησε σε πολλές εξαγορές μετοχών των τραπεζών με πίστωση που της παραχώρησε η Κεντρική Τράπεζα – photocopy εσκούδος δηλαδή … – και τις έθεσε υπό την κυριότητα και διεύθυνση του κράτους. Το κόστος εξαγοράς βέβαια ήταν μεγάλο και συνέτεινε στην αύξηση του πληθωρισμού και την έλλειψη πόρων για την κυβέρνηση Αλιέντε.

Μια τράπεζα όμως την έτρωγε ο πισινός της.

Ήταν η Banco de Edwards που ανήκε στην ομώνυμη οικογένεια και αρνιόταν να συμφωνήσει σε μια τιμή για την εξαγορά των μετοχών της. Τα σαΐνια της κυβέρνησης Αλιέντε άρχισαν να ανοίγουν τις ντουλάπες της τράπεζας των καημένων των Έντουαρτς ώσπου βρήκαν τον σκελετό που ζητούσαν. Ήταν μια εγγύηση που έδωσε η τράπεζα σε μια χιλιανή εταιρεία για να πάρει ένα δάνειο $7,000,000 από αμερικανικές τράπεζες. Επειδή δεν είχε εγκριθεί από την Κεντρική Τράπεζα, η εγγύηση αυτή ήταν παράνομη. Η κυβέρνηση Αλιέντε άδραξε αμέσως την ευκαιρία. Ζήτησε να “επέμβει” – δηλαδή να παύσει την διοίκηση και να διορίσει μια δική της προσωρινά – για να διερευνήσει την υπόθεση. “Προσωρινά” μεν αλλά τον σκοπό της η κυβέρνηση τον επέτυχε: η τράπεζα των δύστυχων Έντουαρτς διαλύθηκε μέσα σε λίγους μήνες από την προσωρινή διοίκηση που της επέβαλε η κυβέρνηση! Η οικογένεια Έντουαρτς όμως έκδιδε και εφημερίδα, την El Mercurio (Ο Ερμής) που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην κινητοποίηση των Χιλιανών “αγανακτισμένων” (αυτών με τις κατσαρόλες) και της απεργίας των φορτηγατζήδων (Οκτώβρης 1972) που οδήγησαν σιγά-σιγά στο πραξικόπημα κατά του Αλιέντε. Για τον ρόλο της στην βρώμικη προπαγάνδα κατά του Αλιέντε, η εφημερίδα των Έντουαρτς πληρώθηκε αδρά από την CIA με $700,000 αργύρια.

Το τρίτο σκέλος της πολιτικής των κρατικοποιήσεων του Αλιέντε αφορούσε την επίταξη αγροτικής γης και την αναδιανομή της στους φτωχούς αγρότες μαζί με κυβερνητικές δράσεις και πολιτικές υποστηρικτικές προς τους αγροτικούς συνεταιρισμούς. Συνολικά διέλυσε 4,403 τσιφλίκια και διένειμε 6,000,000 εκτάρια γης σε 55,000 αγρότες (πληθυσμός Χιλής το 1970: 9,000,000). Είναι γεγονός ότι ο Αλιέντε μέσα σε λίγους μήνες διένημε διπλάσια γη παρά μέσα σε έξι χρόνια ο προηγούμενος πρόεδορς, ο χριστιανοδημοκράτης Frei [3, σελ. 15]. Ο πραξικοπηματίας και δικτάτορας Πινοσέτ που έριξε την κυβέρνηση Αλιέντε δεν τόλμησε να δώσει τα ορυχεία χαλκού πίσω στις ιδιωτικές εταιρείες φοβούμενος την κοινή γνώμη (αν και τους πλήρωσε αποζημίωση, π.χ. $250,000,000 στην Anaconda, $68,000,000 στην Kennecott, $125,000,000 στην ITT κτλ.) αλλά αμέσως αντέστρεψε αυτό που φαίνεται τον έκαιγε πιο πολύ, την αγροτική μεταρρύθμιση των προηγούμενων χρόνων, και επέστρεψε το 30% της απαλλοτριωμένης γης πίσω στους προηγούμενους “ιδιοκτήτες” τσιφλικάδες. Ενώ η έλλειψη κρατικής αρωγής στην μετά-Αλιέντε εποχή της Χιλής, την εποχή των Chicago Boys, ανάγκασε τους χρεοκοπημένους μικρο-ιδιοκτήτες αγρότες αργά ή γρήγορα να πουλήσουν την γη που τους έδωσε η κυβέρνηση Αλιέντε (και του χριστιανοδημοκράτη Frei, πιο λίγα σχετικά) πίσω στους τσιφλικάδες. Αποτέλεσμα: η ιδιοκτησία αγροτικής γης το 1997 ήταν συγκεντρωμένη στα χέρια λιγότερων ατόμων παρά το 1955!

Οι νοικοκυρέες (φώτο από News from the End of the Earth: A Portrait of Chile  By John Hickman)

Οι νοικοκυρέες (φώτο από News from the End of the Earth: A Portrait of Chile
By John Hickman
)

Με τις εξαγορές βιομηχανιών και τραπεζών με πολύτιμο κρατικό ρευστό, την πρόσληψη περισσότερων εργαζομένων σε αυτές και καθαρή αύξηση αποδοχών έως και 35%, αλλά με την παραγωγικότητα γενικά καθηλωμένη, την ανάγκη για εισαγωγές αγαθών (διπλασιάστηκαν τον πρώτο χρόνο, και πάλι τον δεύτερο) και πρώτων υλών πάλι με πολύτιμο συνάλλαγμα, το οποίο περιορίστηκε περισσότερο με την μείωση των ξένων πιστώσεων και επενδύσεων π.χ. από την Διεθνή Τράπεζα (World Bank) και την Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης (Inter-American Development Bank), και, σαν να μην έφταναν όλα αυτά, μείωση των τιμών του χαλκού διεθνώς το 1971, η κυβέρνηση Αλιέντε σύντομα θα αντιμετώπιζε πρόβλημα ρευστότητας, έλλειμμα στον προϋπολογισμό, από +$114,000,000 το 1970 σε -$309,000,000 τον επόμενο χρόνο, και πληθωρισμού, από 22% το 1971 στο 220% το ’72 και τελικά στο 600% το ’73 [1] και [2, σελ. 110]. Ήξερε ότι ο μόνος τρόπος να ωθήσει την οικονομία ήταν να οργανώσει σωστά την παραγωγή ώστε να μειωθούν οι εισαγωγές πρώτων υλών που ήταν πολύ ψηλές και να αυξήσει την παραγωγικότητα. Και αυτό έπρεπε να γίνει γρήγορα, επιστημονικά και με σεβασμό στους εργαζόμενους.

Στην επόμενη ανάρτηση θα δούμε ποιος ανάλαβε το έργο αυτό και τι κατάφερε.

ΑΧΠ

———
Σχόλια και διορθώσεις ευπρόσδεκτα.

Παραπομπές:
1] : “News from the End of the Earth: A Portrait of Chile”, John Hickman, 1998. Δες εδώ.
2] : “Allende’s Chile: An Inside View”, Edward Boorstein, 1977. Δες εδώ.
3] : “The Chilean Agrarian Transformation: Agrarian Reform and Capitalist ‘Partial’ Counter-Agrarian Reform, 1964–1980”, A.Bellisario, 2007. Από εδώ.

Advertisements

About ΑΧΠ

\|/ Endika Mesa (islaind at yahoo.co.uk) ex livantes \|/
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

7 Responses to Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – 1

  1. Pingback: Project Cybersyn – Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – η Κυβερνητική και ο Stafford Beer – 1 | Το προνόμιο του Φτωχού

  2. Pingback: Project Cybersyn – Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – η Κυβερνητική και ο Stafford Beer – 2 | Το προνόμιο του Φτωχού

  3. Pingback: 3 – Project Cybersyn – Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – η Κυβερνητική και ο Stafford Beer – 3 | Το προνόμιο του Φτωχού

  4. Pingback: 4 – Project Cybersyn – Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – Opsroom – 4 | Το προνόμιο του Φτωχού

  5. Pingback: Κούβα: τι διάολο είναι αυτή η Starwood; | Το προνόμιο του Φτωχού

  6. Pingback: Ο Κεντρικός Σχεδιασμός στον σοσιαλισμό – 2. ακόμα λίγα για την “ελεύθερη” αγορά | Το προνόμιο του Φτωχού

  7. Pingback: Ο Κεντρικός Σχεδιασμός στον Σοσιαλισμό – 1. ο von Mises και η “ελεύθερη” αγορά | Το προνόμιο του Φτωχού

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s