Project Cybersyn – Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – η Κυβερνητική και ο Stafford Beer – 1

Μέρος Α’

Καθισμένος στο “Posh Room”, στο σπίτι του στο Surrey της Αγγλίας, ο Anthony Stafford Beer ετοιμαζότανε να φάει ένα αυγό βραστό μελάτο όταν έφτασε ο ταχυδρόμος με την πρωινή αλληλογραφία.

Εθνικοποίηση των Ορυχείων Χαλκού της Χιλής, γραμματόσημο

Εθνικοποίηση των Ορυχείων Χαλκού της Χιλής, γραμματόσημο

Το μάτι του, 45χρονου τότε, Άγγλου γκουρού του Μάνατζμεντ και της Κυβερνητικής, έπεσε αμέσως στον φάκελλο με τα τρία παράξενα γραμματόσημα: του Γκάντι, του Πολύκαρπο Τόρο και ένα που έγραφε “NACIONALIZACION DEL COBRE” (ποιητική αδεία). Ήταν από την Χιλή βέβαια, από κάποιον Fernando Flores, γενικό τεχνικό διευθυντή της CORFO (Corporación de Fomento de la Producción de Chile – Χιλιανή Υπηρεσία Παραγωγικής Ανάπτυξης) και ανώτερο μέλος της κυβέρνησης Αλιέντε. Ο Flores λοιπόν έγραφε στον Stafford Beer πώς η θέση που κατέχει στην νευραλγική αυτή υπηρεσία της κυβέρνησης του επιτρέπει να υλοποιήσει ένα πρόγραμμα διαχείρισης της Οικονομίας και των Κρατικών Επιχειρήσεων σε εθνική κλίμακα με βάση τις επιστημονικές θεωρίες Διοίκησης και Οργάνωσης (Management, Organisaation) και με κεντρικό άξονα και φιλοσοφία τις αρχές της Κυβερνητικής Επιστήμης (Cybernetics).

Και έτσι ζητούσε τις συμβουλές του, ειδικά για το πώς να εφαρμόσει τις αρχές της Κυβερνητικής στην διοίκηση και οργάνωση των κρατικοποιημένων επιχειρήσεων της Χιλής [1].

Ο Stafford Beer, πού ως τότε είχε γράψει τρία βιβλία πανεπιστημιακού επιπέδου, ερευνητής στο πεδίο του Management Cybernetics που ο ίδιος εφηύρε, που είχε δουλέψει στην διοίκηση μεγάλων εταιρειών όπως η United Steel (Αγγλία) και International Publishing Corporation (IPC) και είχε ιδρύσει την συμβουλευτική εταιρεία μάνατζμεντ, SIGMA, αμέσως απάντησε στον Flores τα εξής:

Απλά θα πρέπει να σας ζητήσω αν είναι δυνατόν να συμμετάσχω με κάποιον τρόπο. Παρόλο που δεν ξέρω τι να εισηγηθώ, πιστέψετέ με, θα παρατούσα όλες μου τις επαγγελματικές υποχρεώσεις, όλα τα συμβόλαια εργασίας που έχω τώρα για να δουλέψω σε αυτό το πρόγραμμα. Αυτό επειδή πιστεύω ότι η χώρα σας πραγματικά θα το κάνει.” [2]

Το ημερολόγιο έδειχνε Ιούλη του 1971 και το ρολόι της Ιστορίας μετρούσε ήδη αντίστροφα Τ μείον 791 μέρες για τον πρόεδρο της Χιλής, Σαλβαντόρ Αλιέντε.

Αλλά ας σταματήσουμε εδώ το αμείλικτο ρολόι της Ιστορίας για να κάνουμε μια εισαγωγή στην διασημότερη ίσως θεωρία του Stafford Beer για το Management, γνωστή και ως Viable System Model (VSM) [5]. Η θεωρία αυτή ήταν το αποτέλεσμα της επαφής του Stafford Beer με την επιστήμη της Κυβερνητικής και της τριβής του στο πεδίο του Management δουλεύοντας σε μεγάλες βιομηχανίες.

Πολλές εταιρείες αποτελούν παραδείγματα οργανισμών που έχουν μεγαλώσει και επεκταθεί τόσο ώστε η διοίκηση τους να γίνεται δύσκολη και προβληματική. Το VSM ήταν η μέθοδος του Stafford Beer να μοντελοποιήσει έναν υπάρχον οργανισμό για σκοπούς διάγνωσης προβλημάτων στην λειτουργία του μελετώντας κυρίως τις αλληλεπιδράσεις με το περιβάλλον και την ανταλλαγή πληροφοριών εσωτερικά, μεταξύ των διαφόρων τμημάτων του. Σε αντίθεση με τις υπάρχουσες μεθόδους που έβλεπαν τέτοιους οργανισμούς σαν ιεραρχικά μοντέλα “εκ των άνω προς τα κάτω” (top down), το VSM εστίαζε σε μικρούς οργανισμούς που κτίζουν σιγά σιγά το όλον, το περισσότερο πολύπλοκο. Συνεργάζονται για την επιβίωση τους και το κοινό καλό και συνεχώς εξελίσσονται μαζί με το περιβάλλον τους. “Το όλον εμπεριέχεται στο μερικό όπως το DNA, τα αρχιτεκτονικά σχέδια του οργανισμού, εμπεριέχονται σε κάθε κύτταρο.” συνήθιζε να λέει ο Stafford Beer. Το ζητούμενο για αυτόν ήταν να κατανοήσει και να εκφράσει στα μοντέλα του την σταθερότητα στην λειτουργία βιολογικών οργανισμών, π.χ. την ομοιόσταση, δηλαδή την ικανότητα του οργανισμού να διατηρεί σταθερές τις συνθήκες του εσωτερικού του περιβάλλοντος (θερμοκρασία, συγκεντρώσεις διάφορων συστατικών κτλ.), παρά τις εξωτερικές μεταβολές (ορισμός από Βικιλεξικό).

Περιληπτικά, το VSM αποτελείται από πέντε επίπεδα χωρισμένα σε δύο τμήματα: αυτό της Παραγωγής και αυτό του Σχεδιασμού.

Στο κατώτερο επίπεδο (#1) υπάρχει η συλλογή πληροφοριών και δεικτών της παραγωγής, του προσωπικού και του περιβάλλοντος, π.χ. ποσότητα παραγωγής, προσέλευση προσωπικού, μεταφορά πρώτων υλών, καιρικές συνθήκες, επάρκεια καυσίμων. Το επόμενο επίπεδο (#2), η σπονδυλική στήλη του συστήματος σύμφωνα με τον Beer, μεταδίδει αυτές τις πληροφορίες σε άλλα συστήματα και στον υπεύθυνο της παραγωγής που βρίσκεται στο επόμενο επίπεδο (#3) και εποπτεύει. Αυτός έχει συνολική εικόνα της παραγωγής και καλείται να δώσει λύσεις σε όποια προβλήματα παρουσιαστούν.

Αυτά τα τρία επίπεδα (1,2 και 3) αποτελούν το τμήμα της Παραγωγής, που πρέπει να είναι ικανό να λειτουργεί αυτόνομα, λύνοντας το ίδιο τα προβλήματα του. Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις ένας συναγερμός θα ειδοποιήσει το ανώτερο τμήμα για να δώσει την λύση.

Το ανώτερο τμήμα, το τμήμα Σχεδιασμού και Ελέγχου, περιέχει τα επίπεδα #4 και #5. Το ανώτατο επίπεδο (#5) είναι αυτό που εισηγείται την γενική κατεύθυνση της παραγωγής ενώ το επίπεδο #4 μελετά το περιβάλλον, την εσωτερική κατάσταση, την γενική κατεύθυνση που δίνεται από τους “άνω”, το επίπεδο #5 δηλαδή, και προσπαθεί να βρει τον τρόπο ώστε το όλο σύστημα να παραμείνει ζωντανό, παραγωγικό και “ευχαριστημένο”. Το επίπεδο #4 είναι το μέρος που γίνεται η συζήτηση όλων όσων έχουν λόγο και συμφέρον από το όλο σύστημα, τόσο αυτών στο πηδάλιο όσο και αυτών που κάνουν κουπί. Το κυριότερο είναι ότι το πάντρεμα αυτών των δύο τάσεων γίνεται με επιστημονικό τρόπο και με απώτερο στόχο την επιβίωση του Οργανισμού.

Έτσι σχεδιάζεται η μελλοντική παραγωγή και οι στόχοι διαβιβάζονται κάτω, στο τμήμα της Παραγωγής.

Το VSM είναι ένα σύστημα recursive στην λειτουργία του και fractal στην δομή του. Δηλαδή το ίδιο, σε μικρότερες κλίμακες, εμπεριέχεται στον εαυτό του, διοικεί κλώνους του εαυτού του και διοικείται από κλώνους του εαυτού του σε διαφορετικές κλίμακες. Στην παρακάτω εικόνα: μικρότερα τρίγωνα κτίζουν μεγαλύτερα όπως μικρά VSM κτίζουν μεγαλύτερα συστήματα VSM.

Fractal δομή: τρίγωνο Sierpinski, κάθε τρίγωνο αποτελείται από άλλα μικρότερα τρίγωνα και αποτελεί μέρος μεγαλύτερων τριγώνων

Fractal δομή: τρίγωνο Sierpinski, κάθε τρίγωνο αποτελείται από άλλα μικρότερα τρίγωνα και αποτελεί μέρος μεγαλύτερων τριγώνων

Για παράδειγμα, ένα εργοστάσιο είναι ένα τέτοιο VSM με τα πέντε επίπεδα του. Τα τμήματα του εργοστασίου πάλι είναι το καθένα και ένα VSM. Ενώ η παραγωγή όλης της χώρας με τα εργοστάσια και τα υπουργεία είναι πάλι ένα VSM. Τα ίδια αρχιτεκτονικά σχέδια κτίζουν οργανισμούς σε διαφορετικές κλίμακες χρησιμοποιώντας υλικά κτισμένα με τα ίδια σχέδια.

Αυτά όλα ακούγονται πολύ ωραία αλλά προσωπική μου άποψη είναι ότι οι θεωρίες Management δημιουργούνται, διαφημίζονται και πεθαίνουν πέντε στο λεπτό. Το VSM δεν ίσως αποτελεί εξαίρεση αν και γιατί ξεχωρίζει για τουλάχιστον τρεις λόγους. Θα τους παραθέσω εδώ εν συντομία, περισσότερα σε επόμενες δόσεις.

Πρώτον, ο δημιουργός του VSM, ο Stafford Beer, είχε τεράστια πρακτική πείρα δουλεύοντας στην παραγωγή, μέσα στον Καπιταλισμό, στα 1950-70.

Δεύτερον και πάντα κατά την γνώμη μου, είναι ότι η θεωρία του Stafford Beer μιλά όχι για τα κέρδη αλλά πρωτίστως για την επιβίωση του Οργανισμού – δηλαδή αυτός, σύμφωνα με τον Stafford, δεν είναι απλά ένα όχημα παραγωγής κερδών, αναλώσιμος και εφήμερος, όπως πολλά είναι στον Καπιταλισμό, ώστε οι ιδιοκτήτες του, αν το θελήσουν, να τον ξεπουλήσουν, να τον χρεοκοπήσουν, να τον “αναδιαρθρώσουν”, να τον διαιρέσουν ή να τον κλείσουν – κερδίζοντας αυτοί μα ζημιώνοντας το σύνολο. Αυτό είναι σημαντικό γιατί εισάγοντας στον Σοσιαλισμό ένα σύστημα Management που δημιουργήθηκε μέσα στον Καπιταλισμό με μόνο σκοπό να εκμεταλλεύεται ανθρώπους για να γεννά κέρδη για τον ιδιοκτήτη του, μάλλον εισάγεις μία ωρολογιακή βόμβα.

Τρίτον, έστω και θεωρητικά, εισάγεται η Σύνθεση διαφορετικών γνωμών, τάσεων, συμφερόντων στον σχεδιασμό της παραγωγής (στο επίπεδο #4). Σύνθεση α) της γενικής κατεύθυνσης που δίνουν οι “άνω”, με β) τις πρακτικές συνθήκες που επικρατούν στο περιβάλλον της παραγωγής, στο περιβάλλον των “κάτω” δηλαδή, και επίσης στο εξωτερικό περιβάλλον του Οργανισμού. Η γνώμη των “κάτω” είναι φυσικά πολύτιμη γιατί περιέχει την εργασιακή πείρα, την επαφή με το εσωτερικό (εργοστάσιο) και εξωτερικό περιβάλλον αλλά και γιατί συνήθως είναι αυτοί οι ίδιοι που αγοράζουν και καταναλώνουν την παραγωγή και που πολλές φορές πληρώνουν, κάποτε με το αίμα τους, τα μέσα παραγωγής του Καπιταλιστή.

Ο Stafford Beer στην Χιλή : Ο εργάτης στο κέντρο.

Ο Stafford Beer στην Χιλή : Ο εργάτης στο κέντρο.

Τον Νοέμβρη (04/10/1971) ο Stafford Beer φτάνει στην Χιλή για να συναντήσει τον πρόεδρο Αλιέντε και να του εξηγήσει τις θεωρίες του για την Κυβερνητική, την Οργάνωση και την Διοίκηση και το αποτέλεσμα της μέχρι τώρα έρευνας του σε αυτά τα πεδία, το VSM.

Οι ομοιότητες του VSM με την βιολογία και το νευρικό σύστημα είναι προφανείς για αυτό και ο Αλιέντε όντας ο ίδιος γιατρός παθολόγος, έδειχνε να καταλαβαίνει αυτά που του εξηγούσε ο Stafford – τουλάχιστον τις βιολογικές αναλογίες. Εντυπωσιασμένος ο Stafford αργότερα είπε: “Του εξήγησα ολόκληρο το ‘καταραμένο’ σχέδιο και όλα τα σχετικά με το VSM … και ποτέ δεν δούλεψα με κανένα υψηλά ιστάμενο που να κατάλαβε μία λέξη από ότι είπα.” [3].

Το κυριότερο βέβαια ήταν ότι το 1971 η Κυβερνητική, η επιστήμη που μελετά την Επικοινωνία, τον Ελέγχο (Control/Διοίκηση) και την Ανατροφοδότηση (Feedback – η μέτρηση της Αντίδρασης σε μία Δράση) στα Ζώα, στον Άνθρωπο και στις Μηχανές [4], υιοθετήθηκε επίσημα από την κυβέρνηση της Χιλής σαν εργαλείο για την παρακολούθηση και μοντελοποίηση της οικονομίας και των εταιρειών που ο πρόεδρος Αλιέντε κρατικοποιούσε με πολύ γρήγορο ρυθμό.

Αμέσως ο Stafford Beer αναλαμβάνει δουλειά σε συνεργασία με τον μηχανολόγο Fernando Flores, μέλος του MAPU (Movimiento de Acción Popular Unitario, κόμμα αριστερίστικο, σχηματίστηκε μετά από διάσπαση των Χριστιανοδημοκρατών – PDC), μέλος της κυβέρνησης Αλιέντε σαν τεχνικός διευθυντής της CORFO, και τον Raul Espejo. Και οι δύο ήταν απόφοιτοι του Καθολικού Πανεπιστήμιου του Σαντιάγο ενώ ο Flores δίδασκε εκεί και επίσης ήταν και ο διευθυντής του τμήματος Μηχανολογίας. Για αρχή τους δίνει να μελετήσουν το αδημοσίευτο τότε βιβλίο του “The Brain of the Firm” όπου παρουσιάζει το VSM ενώ ο ίδιος μελετά τις δομές κρατικών εταιρειών. Σύντομα έφτιαξε το Σχέδιο που ακόμα είναι γνωστό διεθνώς ως Project Cybersyn ή, στην Χιλή, ως Project Synco. CyberSyn: Cybernetic + Synergy, Synco: Sistema de INformación y COntrol και Synergy + 5 (cinco, τα πέντε επίπεδα του VSM).

Το Project Cybersyn αποτελούσαν τέσσερα επιμέρους προγράμματα: Cybernet, Cyberstride, Checo και Opsroom.

Τα οποία θα περιγράψω στην επόμενη ανάρτηση.

ΑΧΠ

——
Παραπομπές και σημειώσεις:
1] : 13 Ιουλίου 1971
2] : 29 Ιουλίου 1971
3] : Stafford Beer, interview by Eden Medina, Toronto, Canada, 15–16 March 2001.
4] : Norbert Wiener, “Cybernetics: Or Control and Communication in the Animal and the Machine”, 1948.
5] : Stafford Beer, “Brain of the Firm”, 1981 (2nd edition). Αυτό το βιβλίο περιέχει κάποια κεφάλαια για την δουλειά του Beer στην Χιλή. Αυτά τα κεφάλαια βρίσκονται σε ηλεκτρονική μορφή εδώ.

Προηγούμενα κείμενα για τον Κεντρικό Σχεδιασμό:

Σχόλια και διορθώσεις ευπρόσδεκτα.

Advertisements

About ΑΧΠ

\|/ Endika Mesa (islaind at yahoo.co.uk) ex livantes \|/
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

6 Responses to Project Cybersyn – Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – η Κυβερνητική και ο Stafford Beer – 1

  1. Pingback: Project Cybersyn – Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – η Κυβερνητική και ο Stafford Beer – 2 | Το προνόμιο του Φτωχού

  2. Pingback: 3 – Project Cybersyn – Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – η Κυβερνητική και ο Stafford Beer – 3 | Το προνόμιο του Φτωχού

  3. Pingback: 3 – Project Cybersyn – Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – η Κυβερνητική και ο Stafford Beer – 3 | Το προνόμιο του Φτωχού

  4. Pingback: 4 – Project Cybersyn – Κεντρικός Σχεδιασμός στη Χιλή του Αλιέντε – Opsroom – 4 | Το προνόμιο του Φτωχού

  5. Pingback: Ο Κεντρικός Σχεδιασμός στον σοσιαλισμό – 2. ακόμα λίγα για την “ελεύθερη” αγορά | Το προνόμιο του Φτωχού

  6. Pingback: Ο Κεντρικός Σχεδιασμός στον Σοσιαλισμό – 1. ο von Mises και η “ελεύθερη” αγορά | Το προνόμιο του Φτωχού

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s